*सत्तेच्या मोहापायी निष्ठावंतांचा बळी: महाराष्ट्राच्या राजकारणाचे नवे वास्तव*
महाराष्ट्राचे राजकीय वातावरण सध्या एका अभूतपूर्व घुसळणीतून जात आहे. कालपर्यंत जे नेते एकमेकांवर वैयक्तिक पातळीवर जाऊन आग ओकत होते, तेच आज सत्तेच्या पंगतीत एकमेकांच्या मांडीला मांडी लावून बसले आहेत. निवडणुकीच्या रणधुमाळीत ज्यांच्यावर भ्रष्टाचाराचे गंभीर आरोप केले, ज्यांच्या विरोधात मतदारांकडे मतांचा जोगवा मागितला, त्याच नेत्यांना आपल्या गोटात सामील करून घेताना तत्त्वांना आणि विचारधारेला सहज तिलांजली दिली जात आहे. नेत्यांच्या या सोयीस्कर राजकारणामुळे मात्र, पक्षाचा कणा असलेला आणि नेत्याच्या शब्दावर विश्वास ठेवून आयुष्यभर संघर्ष करणारा एकनिष्ठ कार्यकर्ता पुरता भरडला जात आहे.
सत्तेचा मोह आणि अस्तित्वाची लढाई
“राजकारणात कोणीही कायमचा मित्र किंवा शत्रू नसतो,” हे वाक्य आजकालच्या राजकीय घडामोडींचे अचूक वर्णन करते. मात्र, यामागे केवळ राजकीय लवचिकता नसून सत्तेचा प्रचंड मोह आणि आपले राजकीय अस्तित्व टिकवण्याची धडपड आहे. अनेक नेत्यांना हे कळून चुकले आहे की, विरोधी पक्षात राहून संघर्ष करण्यापेक्षा सत्ताधारी पक्षाच्या दावणीला बांधून सत्तेची फळे चाखणे अधिक सोपे आहे. काहींना विकासाच्या नावाखाली आपला मतदारसंघ जपायचा आहे, तर काहींना चौकशीच्या फेऱ्यातून वाचण्यासाठी सत्तेचा आश्रय गरजेचा वाटतो आहे. कारण कोणतेही असो, या पक्षांतरामुळे ज्या मतदारांनी एका विशिष्ट विचारधारेला आणि नेत्याला मतदान केलेले असते, त्यांच्या मताचा आणि विश्वासाचा सरळसरळ अपमान होत आहे.
सत्ताधारी पक्षातील कार्यकर्त्यांची घुसमट
नेत्यांच्या या आयाराम-गयाराम संस्कृतीचा सर्वात मोठा फटका बसतो, तो सत्ताधारी पक्षातील निष्ठावंत कार्यकर्त्यांना. ज्या नेत्यांच्या विरोधात त्यांनी आजवर संघर्ष केला, ज्यांच्यावर टीका करत आपले राजकीय स्थान निर्माण केले, त्याच नेत्यांना पक्षात प्रवेश मिळाल्यावर त्यांचे स्वागत करण्यापासून ते त्यांच्यासाठी जमेच्या बाजू शोधण्यापर्यंतची कसरत या कार्यकर्त्यांना करावी लागत आहे. वर्षांनुवर्षे पक्षासाठी सतरंज्या उचलणाऱ्या, नेत्यांच्या सभांना गर्दी जमवणाऱ्या आणि पक्षाची विचारधारा घराघरांत पोहोचवणाऱ्या कार्यकर्त्यांची यामुळे मोठी कोंडी झाली आहे. कालचा शत्रू आज ‘मित्र’ म्हणून स्वीकारावा लागत असल्याने त्यांची वैचारिक घुसमट होत आहे. पक्षात आलेल्या नव्या ‘पाहुण्यांना’ महत्त्वाची पदे आणि सन्मान मिळत असल्याने, आपल्या निष्ठेचे मोल काय, हा प्रश्न त्यांना सतावत आहे.
विरोधी पक्षातील कार्यकर्त्यांपुढे आव्हान आणि संधी
दुसरीकडे, ज्या पक्षातील मोठे नेते सत्ताधारी पक्षात सामील झाले आहेत, त्या पक्षातील कार्यकर्त्यांची अवस्था तर आणखी बिकट झाली आहे. अचानक नेतृत्वहीन झाल्याने त्यांच्यात संभ्रमाचे वातावरण आहे. मात्र, याच संकटात काही कार्यकर्त्यांना संधीची चाहूल लागली आहे. मोठे नेते पक्ष सोडून गेल्याने पक्षात एक मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. ही पोकळी भरून काढण्यासाठी आणि पक्षाची पुनर्बांधणी करण्यासाठी तळागाळातील कार्यकर्त्यांना आता संधी मिळत आहे. ज्यांना आजवर केवळ ‘कार्यकर्ता’ म्हणूनच पाहिले जात होते, त्यांना आता ‘नेता’ बनण्याची संधी दिसत आहे. पण ही संधी आव्हानांनी भरलेली आहे. विस्कटलेली पक्ष संघटना पुन्हा उभी करणे आणि मतदारांचा विश्वास पुन्हा संपादन करणे, हे त्यांच्यापुढील मोठे आव्हान असेल.
शेवटी असेच म्हणावे लागेल की महाराष्ट्रातील सध्याचे राजकारण हे पूर्णपणे सत्ता-केंद्रित झाले आहे. नेत्यांच्या महत्त्वाकांक्षेच्या या खेळात निष्ठा, विचारधारा आणि मतदारांप्रति असलेली बांधिलकी हे शब्द मागे पडले आहेत. या सर्व घडामोडींचा खरा बळी पक्षाचा एकनिष्ठ कार्यकर्ता ठरत आहे. सत्ताधारी पक्षात त्याची घुसमट होत आहे, तर विरोधी पक्षात तो नेतृत्वहीन झाला आहे. लोकशाहीसाठी ही अत्यंत चिंताजनक बाब आहे, कारण जेव्हा कार्यकर्ते आणि मतदार यांच्यातील विश्वासाचे नाते तुटते, तेव्हा केवळ पक्षच कमकुवत होत नाहीत, तर संपूर्ण लोकशाहीचा पायाच खिळखिळा होतो.
*संपादक*
*डॉ योगेश आर पाटील*
न्यूज झेप इंडिया & सह्याद्री भूषण*
(D.Ed.,MA.MCJ,LLB-App)
